เคยกระดูกหักมาแล้ว... จะมีโอกาสกลับมาแข็งแรงจน "ไม่หักซ้ำ" ได้จริงไหม? (คำตอบจากใจหมอกระดูก ถึงคนที่กำลังท้อแท้)
"หมอคะ... ปีที่แล้วคุณแม่ล้มข้อมือหัก ปีนี้มาล้มสะโพกหักอีก หมอว่าแม่จะกลับมาเดินได้ไหมคะ หรือแม่จะต้องนอนติดเตียงไปตลอด แล้วกระดูกมันจะหักอีกไหม?"
น้ำเสียงที่สั่นเครือของลูกสาวคนไข้ท่านหนึ่ง ถามหมอด้วยความกังวลใจและหมดหวัง แววตาที่มองดูคุณแม่วัย 75 ปีที่นอนอยู่บนเตียง เต็มไปด้วยคำถามว่า "เราทำผิดพลาดตรงไหน?" และ "มันสายเกินไปหรือยัง?"
ใครที่เคยกระดูกหักจากโรคกระดูกพรุน หรือมีญาติผู้ใหญ่ที่เป็นแบบนี้ มักจะมีความเชื่อลึกๆ ว่า "กระดูกหักแล้ว ก็เหมือนแก้วที่ร้าว ไม่มีทางกลับมาดีเหมือนเดิม"
แต่วันนี้ หมอขอเป็นคนนำ "ความหวัง" มาบอกกับทุกคนครับ เป็นความหวังที่ไม่ได้มาจากการปลอบใจ แต่มาจากหลักฐานทางการแพทย์จริงๆ ว่า...
"แม้อดีตเราจะแก้ไขไม่ได้ แต่เราสามารถหยุด โดมิโนตัวต่อไป ไม่ให้ล้มลงมาทับเราได้ครับ"
ความจริงที่น่ากลัว: ปรากฏการณ์ "โดมิโนแห่งความเปราะบาง"
ก่อนจะไปถึงวิธีรักษา หมอต้องขออธิบายให้เข้าใจตรงกันก่อนว่า ทำไมคนที่เคยหักแล้ว ถึงมีโอกาสหักซ้ำสูงมาก?
ในทางการแพทย์เราเรียกภาวะนี้ว่า The Fracture Cascade หรือ ปรากฏการณ์โดมิโน ครับ
- เมื่อกระดูกชิ้นแรกหัก (เช่น ข้อมือ หรือกระดูกสันหลัง) มันคือสัญญาณเตือนภัยระดับสูงสุดว่า "โครงสร้างภายใน" ของร่างกายกำลังวิกฤต
- สถิติบอกเราว่า คนที่เคยกระดูกหักจากโรคกระดูกพรุน 1 ครั้ง จะมีความเสี่ยงที่กระดูกชิ้นต่อไปจะหักเพิ่มขึ้น 2–5 เท่า!
- และที่น่ากลัวคือ กระดูกชิ้นที่สองมักจะหักภายในเวลา 1-2 ปี หลังจากครั้งแรก (Imminent Fracture Risk)
ถ้าเปรียบเทียบง่ายๆ ก็เหมือนเขื่อนกั้นน้ำที่เริ่มมีรอยรั่วครับ ถ้าจุดแรกแตกแล้วเราแค่ "แปะพลาสเตอร์" (คือแค่รักษาจุดที่หักให้หาย) แต่ไม่ได้ "ซ่อมโครงสร้างเขื่อน" ทั้งระบบ ไม่นานจุดอื่นก็จะแตกตามมา
แต่ข่าวดีคือ... เรามีวิธีซ่อมเขื่อนนี้ให้แข็งแรงขึ้นได้ครับ!
คำตอบคือ: "รักษาทัน = ป้องกันได้"
คำถามที่ว่า "จะกลับมาแข็งแรงจนไม่หักอีกได้ไหม?" หมอตอบได้เลยว่า "มีโอกาสสูงมากครับ" หากเรารักษาอย่างถูกต้องและเข้มข้น (Intensive Treatment)
เป้าหมายของการรักษาในระยะนี้ ไม่ใช่การทำให้กระดูกกลับมาหนาแน่นเท่าเด็กสาววัย 20 (ซึ่งเป็นไปไม่ได้) แต่เป้าหมายคือ "การเพิ่มความแข็งแรงให้มากพอ ที่จะรับแรงกระแทกในชีวิตประจำวันได้โดยไม่หัก" หรือเรียกว่า Fracture-Free Survival
เราจะทำได้อย่างไร? ต้องใช้องค์ประกอบ 3 อย่างนี้ร่วมกัน ขาดอย่างใดอย่างหนึ่งไม่ได้ครับ
เสาหลักที่ 1: ยา (The Medicine) — หัวใจสำคัญของการหยุดโดมิโน
หลายคนเข้าใจผิดว่า "แค่กินแคลเซียมกับวิตามินดี เดี๋ยวโพรงกระดูกก็เต็ม" หมอขอบอกตรงนี้เลยว่า "ไม่พอครับ"
สำหรับคนที่กระดูกหักไปแล้ว แคลเซียมเป็นแค่ "ก้อนอิฐ" แต่ร่างกายเราขาด "ช่างก่อสร้าง" ที่จะเอาอิฐไปโปะกำแพง โรคกระดูกพรุนในระยะนี้ จำเป็นต้องใช้ "ยาต้านโรคกระดูกพรุน" อย่างจริงจัง
ยาในปัจจุบันมีประสิทธิภาพสูงมาก แบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่ๆ คือ:
- ยาหยุดการทำลาย (Anti-resorptive): เปรียบเหมือนการสั่ง "ผู้ร้าย" ให้หยุดเจาะทำลายกำแพงกระดูก ยาในกลุ่มนี้จะช่วยรักษามวลกระดูกที่มีอยู่ไม่ให้บางลงไปอีก
- ยากระตุ้นการสร้าง (Anabolic Agents): นี่คือความหวังใหม่ครับ เป็นยาฉีดที่ทำหน้าที่เหมือน "เรียกช่างก่อสร้าง" มาช่วยกันก่อกำแพงใหม่ ยาตัวนี้สามารถ เพิ่มเนื้อกระดูกได้จริง และลดความเสี่ยงกระดูกหักได้รวดเร็ว เหมาะมากสำหรับคนที่เพิ่งหักมาหมาดๆ
แพทย์จะเป็นผู้พิจารณาเลือกยาที่เหมาะสมที่สุดให้ครับ ขอเพียงคนไข้ "มีวินัย" ในการใช้ยาต่อเนื่อง เพราะกระดูกต้องใช้เวลาสร้างตัวอย่างน้อย 1-3 ปี
เสาหลักที่ 2: สารอาหาร (The Raw Materials) — อิฐและปูน
เมื่อมีช่างก่อสร้าง (ยา) แล้ว ก็ต้องส่งวัสดุ (อาหาร) เข้าไปให้เพียงพอครับ
- โปรตีน: ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มักกินโปรตีนไม่พอ ทำให้กล้ามเนื้อลีบ อย่าลืมนะครับว่ากล้ามเนื้อคือเกราะชั้นแรกที่หุ้มกระดูกอยู่ ต้องกินไข่ ปลา เนื้อสัตว์ ให้เพียงพอในทุกมื้อ
- แคลเซียม: วันละ 800–1,000 มิลลิกรัม (ถ้ากินอาหารไม่ถึง อาจต้องเสริมแบบเม็ด)
- วิตามินดี: ตัวช่วยดูดซึมแคลเซียม ควรเจาะเลือดตรวจระดับวิตามินดี หากต่ำแพทย์จะจ่ายวิตามินดีขนาดสูงให้กินครับ
เสาหลักที่ 3: ป้องกันการล้ม (The Shield) — สำคัญที่สุด!
ต่อให้เรากินยาเทพแค่ไหน หรือกระดูกแข็งแรงขึ้นแล้ว แต่ถ้า "ล้มแรง" กระดูกก็หักได้อยู่ดีครับ ดังนั้น การรักษาที่ดีที่สุดคือการทำให้ "ไม่ล้ม"
- จัดการบ้าน: ติดไฟให้สว่าง เอาราวตากผ้าหรือสายไฟที่ขวางทางเดินออก ติดราวจับในห้องน้ำ
- เช็คตาและหู: ต้อกระจก หรือหูตึง ทำให้กะระยะพลาดและเสียการทรงตัว
- รองเท้า: เลือกรองเท้าที่พื้นเกาะยึดดี ไม่ลื่น หุ้มส้นกระชับ
- ฝึกเดิน: เมื่อกระดูกที่หักเริ่มติดดีแล้ว ต้องทำกายภาพบำบัดฝึกการทรงตัว (Balance Training) เพื่อให้ร่างกายเรียนรู้วิธีการยืนเดินที่มั่นคงใหม่
สรุป: มันไม่สายเกินไปที่จะเริ่มใหม่
กลับมาที่คำถามของคุณลูกสาวคนนั้น... หมอตอบไปว่า "คุณแม่ยังมีโอกาสกลับมาเดินได้ และมีโอกาสป้องกันไม่ให้กระดูกชิ้นต่อไปหักได้ครับ ถ้าเราเริ่มวางแผนรักษากันตั้งแต่วันนี้"
การที่กระดูกหักครั้งแรก คือสัญญาณเตือนที่แรงที่สุดที่ร่างกายส่งมาบอกเรา มันไม่ใช่จุดจบ แต่เป็น "จุดเปลี่ยน" ให้เราหันมาดูแลตัวเองอย่างจริงจัง
อย่าปล่อยให้ความกลัวทำให้เรายอมแพ้ วิทยาการทางการแพทย์ปัจจุบันก้าวหน้าไปมาก เรามียาที่ดี มีความรู้เรื่องโภชนาการ และมีเทคนิคกายภาพบำบัด ที่จะช่วย "ดาม" ทั้งกระดูกและจิตใจให้กลับมาเข้มแข็ง
ขอเพียงแค่คุณ "ไม่ถอดใจ" หมอกระดูกทุกคนพร้อมที่จะสู้ไปข้างๆ คุณครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#หมอเก่งกระดูกและข้อ #กระดูกหักซ้ำ #โรคกระดูกพรุน #รักษาโรคกระดูกพรุน #ยากระดูกพรุน #ป้องกันการล้ม #ผู้สูงอายุ #กระดูกสะโพกหัก #ดูแลคนแก่ #ImminentFracture
References:
- Kanis JA, Johansson H, Odén A, Harvey NC, Gudnason V, Sanders KM, et al. Characteristics of recurrent fractures. Osteoporos Int. 2018;29(8):1747-57.
- Barton DW, Behrend CJ, Carmouche JJ. Secondary Prevention of Fragility Fractures: A Review of the Current Literature. Orthop Clin North Am. 2021;52(2):167-175.
- Conley RB, Adib G, Adler RA, Åkesson KE, Alexander IM, et al. Secondary Fracture Prevention: Consensus Clinical Recommendations from a Multistakeholder Coalition. J Bone Miner Res. 2020;35(1):36-52.
- Thai Osteoporosis Foundation (TOPF). Clinical Practice Guideline for Diagnosis and Treatment of Osteoporosis in Thailand 2021. Chiang Mai: Thai Osteoporosis Foundation; 2021.
- Nardone R, Sebastianelli L, Versace V, et al. Effects of pharmacological interventions on bone mineral density and fracture risk in patients with osteoporosis: a network meta-analysis. Front Pharmacol. 2020;11:586.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น