คุณแม่ตัวเล็กลงหรือเปล่า? อย่ามองข้าม! นี่คือสัญญาณเตือนระดับสีแดงของ "ภัยเงียบ" ที่คุณคาดไม่ถึง
"หมอคะ... ทำไมเดี๋ยวนี้คุณแม่ดูตัวเล็กลง? เสื้อตัวเก่งที่เคยใส่พอดี ตอนนี้ชายเสื้อยาวลงมาคลุมสะโพกแล้วค่ะ"
นี่เป็นคำบอกเล่าจากลูกสาวที่พาคุณแม่วัย 70 ปีมาหาหมอครับ ฟังดูเหมือนเรื่องปกติของคนแก่ที่ "แก่ตัวลง" ใช่ไหมครับ? แต่ในทางการแพทย์ การที่ "ตัวเตี้ยลง" คือสัญญาณเตือนภัยระดับสีแดงที่บอกว่า "กระดูกพรุน" (Osteoporosis) กำลังเล่นงานกระดูกสันหลังอยู่เงียบๆ
หลายคนเข้าใจผิดว่า โรคกระดูกพรุนต้องมีอาการ "ปวด" นำมาก่อน แต่ความจริงที่น่ากลัวคือ มันคือ "มฤตยูเงียบ" (Silent Disease) ครับ มันจะขโมยเนื้อกระดูกเราไปเรื่อยๆ โดยไม่มีอาการเจ็บปวดใดๆ จนกระทั่งวันหนึ่งที่ล้มเบาๆ แล้วกระดูกหัก หรือหลังค่อมจนเงยหน้าไม่ขึ้น ถึงจะรู้ตัว
วันนี้หมอมีวิธี "เช็คตัวเองเบื้องต้น" ที่ท่านสามารถทำได้ที่บ้านเดี๋ยวนี้เลย ไม่ต้องรอไปโรงพยาบาล เพื่อดูว่ากระดูกของเรายังแข็งแรงดี หรือเริ่มพรุนจนน่าเป็นห่วงแล้วครับ
3 สัญญาณเตือน ที่บอกว่ากระดูกคุณอาจจะ "พรุน" แล้ว
การสังเกตความเปลี่ยนแปลงของสรีระร่างกาย คือด่านแรกที่สำคัญที่สุดครับ ลองมาทำแบบทดสอบง่ายๆ 3 ข้อนี้ดูนะครับ
1. ส่วนสูงที่หายไป (Height Loss) ลองไปค้นบัตรประชาชนใบเก่า หรือนึกย้อนไปสมัยหนุ่มสาวว่าเราเคยสูงเท่าไหร่ แล้วลองวัดส่วนสูงปัจจุบันดูครับ
- เกณฑ์อันตราย: หากส่วนสูงของคุณ หายไปมากกว่า 4 เซนติเมตร จากความสูงที่เคยสูงสุดในชีวิต (หรือหายไปมากกว่า 2 เซนติเมตร ภายใน 1 ปี)
- แปลว่าอะไร: นี่ไม่ใช่เรื่องปกติของความแก่ครับ แต่มันบ่งบอกว่า "กระดูกสันหลังยุบตัว" (Vertebral Compression Fracture) หมอนรองกระดูกที่เคยหนานุ่มเริ่มฝ่อ และตัวกระดูกเองก็เริ่มแบนลงเหมือนฟองน้ำที่ถูกกดทับ
2. การยืนพิงผนัง (Wall-Occiput Distance) อันนี้เป็นการตรวจที่หมอใช้บ่อยมาก และทำเองได้ง่ายๆ ครับ
- วิธีทำ: ให้ยืนหันหลังพิงกำแพง ส้นเท้าชิดกำแพง ก้นแตะกำแพง ไหล่แตะกำแพง แล้วพยายามตั้งศีรษะให้ตรง ตามองขนานกับพื้น
- ผลลัพธ์: คนปกติ "ศีรษะด้านหลัง" (Occiput) จะต้องแตะกำแพงได้ โดยที่ไม่ต้องแหงนหน้าขึ้น
- สัญญาณเตือน: ถ้าคุณยืนแล้ว หัวไม่ติดกำแพง หรือต้องพยายามแหงนหน้าขึ้นเพื่อให้หัวติด แสดงว่ากระดูกสันหลังช่วงอกเริ่มโก่งงอ (Kyphosis) หรือที่เรียกว่า "หลังค่อม" ซึ่งเป็นผลจากกระดูกพรุนครับ
3. ระยะห่างระหว่างซี่โครงกับกระดูกเชิงกราน (Rib-Pelvis Distance) เป็นการเช็คว่าหลังเรายุบตัวลงไปมากแค่ไหน
- วิธีทำ: ยืนตรง เอามือวางแนบลำตัว ใช้ "นิ้วมือ" สอดเข้าไปในช่องว่างระหว่าง "ชายโครงซี่ล่างสุด" กับ "ขอบกระดูกเชิงกราน" (กระดูกเอว)
- ผลลัพธ์: คนปกติควรจะมีช่องว่างนี้กว้างประมาณ 2-3 นิ้วมือ ขึ้นไป
- สัญญาณเตือน: ถ้าสอดได้ น้อยกว่า 2 นิ้วมือ แปลว่ากระดูกสันหลังยุบตัวลงมาจนซี่โครงแทบจะชนกับกระดูกเชิงกรานแล้วครับ
ปัจจัยเสี่ยง: ใครบ้างที่ต้องรีบเช็ค?
นอกจาก 3 วิธีข้างต้น ถ้าท่านมีประวัติเหล่านี้ร่วมด้วย ความเสี่ยงจะพุ่งสูงขึ้นทันทีครับ
- วัยหมดประจำเดือน: ฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ลดลง ทำให้กระดูกสลายตัวเร็วกว่าการสร้างใหม่มหาศาล
- ได้รับยาสเตียรอยด์ (Steroids): ใครที่ทานยาชุด ยาหม้อ ยาลูกกลอน หรือยารักษาโรคภูมิแพ้/รูมาตอยด์ ต่อเนื่องนานๆ ยาพวกนี้คือตัวทำลายกระดูกชั้นดีครับ
- รูปร่างผอมบาง: คนที่มีดัชนีมวลกาย (BMI) น้อยกว่า 19 หรือน้ำหนักตัวน้อย เป็นกลุ่มเสี่ยงสูงกว่าคนเจ้าเนื้อครับ เพราะกระดูกมี "ทุนสำรอง" น้อยกว่า
- ประวัติครอบครัว: ถ้าคุณพ่อคุณแม่เคยกระดูกสะโพกหัก หรือหลังค่อม ท่านมีความเสี่ยงทางพันธุกรรมครับ
ทำไมการรู้ก่อนถึงสำคัญ? (Early Detection)
โรคกระดูกพรุน น่ากลัวตรงที่ "กู้คืนยาก" ครับ
เปรียบเหมือนการออมเงิน ถ้าเราถอนเงิน (แคลเซียม) ออกมาใช้ทุกวันจนบัญชีติดลบ การจะฝากเงินกลับเข้าไปให้เท่าเดิมตอนแก่นั้นยากมาก แต่สิ่งที่เราทำได้คือ "หยุดการถอน" และ "เสริมความแข็งแรงให้โครงสร้างที่เหลืออยู่"
ถ้าท่านตรวจพบสัญญาณเตือนตั้งแต่เนิ่นๆ หมอสามารถช่วยได้ด้วยการ:
- ให้ยาต้านการสลายกระดูก: ช่วยชะลอไม่ให้กระดูกบางลงไปกว่าเดิม
- เสริมแคลเซียมและวิตามิน D: วัตถุดิบสำคัญในการซ่อมแซม
- แนะนำท่าบริหาร: เพื่อเสริมสร้างกล้ามเนื้อหลัง ให้ช่วยพยุงกระดูกสันหลังไม่ให้ยุบตัวเพิ่ม
เมื่อไหร่ควรไป เอกซเรย์ (DEXA Scan)?
วิธีสังเกตเบื้องต้นที่หมอบอกไป เป็นเพียงการคัดกรองคร่าวๆ ครับ ถ้าท่านทำแล้วพบความผิดปกติ เช่น ส่วนสูงลดลง หัวไม่ติดกำแพง หรือนิ้วสอดได้น้อย หมอแนะนำให้ไปตรวจมาตรฐานที่เรียกว่า DEXA Scan (Bone Mineral Density) ครับ
การตรวจนี้ไม่เจ็บ ไม่น่ากลัว นอนนิ่งๆ บนเครื่องแป๊บเดียว ค่าที่ออกมาจะบอกได้ชัดเจนเลยว่า กระดูกของท่านอยู่ในระยะไหน:
- ปกติ (Normal)
- กระดูกบาง (Osteopenia): สัญญาณเตือน ต้องรีบดูแล
- กระดูกพรุน (Osteoporosis): ต้องรักษาทันที
สรุป
อย่ารอให้ "ล้ม" แล้วค่อยรู้ว่าเป็นกระดูกพรุนครับ ลองกลับไปวัดส่วนสูงคุณพ่อคุณแม่ ลองให้ท่านยืนพิงกำแพงดู การใส่ใจสิ่งเล็กๆ น้อยๆ เหล่านี้ อาจช่วยป้องกันความพิการและช่วยให้ท่านเดินเหินได้คล่องแคล่วไปอีกนานครับ
จำไว้นะครับ "ความเตี้ยลง ไม่ใช่เรื่องปกติของความชรา แต่คือสัญญาณเตือนจากกระดูกที่กำลังร้องขอความช่วยเหลือครับ"
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#กระดูกพรุน #เช็คกระดูกพรุน #ตัวเตี้ยลง #หลังค่อม #ปวดหลังผู้สูงอายุ #หมอเก่งเชียงใหม่ #DEXAScan #กระดูกบาง #ป้องกันกระดูกหัก #สุขภาพผู้สูงวัย
References
- Cosman F, de Beur SJ, LeBoff MS, et al. Clinician's Guide to Prevention and Treatment of Osteoporosis. Osteoporos Int. 2014;25(10):2359-2381.
- Siminoski K, Jiang G, Adachi JD, et al. Accuracy of height loss during prospective monitoring for detection of incident vertebral fractures. Osteoporos Int. 2005;16(4):403-410.
- Green AD, Colón-Emeric CS, Bastian L, Drake MT, Lyles KW. Does this patient have osteoporosis? JAMA. 2004;292(23):2890-2900.
- National Osteoporosis Foundation (NOF). Bone Health and Osteoporosis: A Report of the Surgeon General. Rockville (MD): Office of the Surgeon General (US); 2004.
- Kanis JA on behalf of the World Health Organization Scientific Group. Assessment of Osteoporosis at the Primary Health Care Level. Technical Report. University of Sheffield, UK: WHO Collaborating Centre for Metabolic Bone Diseases; 2007.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น