อายุยังไม่ถึง 50 อยากตรวจมวลกระดูก ตรวจได้ไหม? แล้วควรตรวจหรือยัง?"
เป็นคำถามที่ดีและทันสมัยมากครับ! หลายคนมักเข้าใจผิดว่า "โรคกระดูกพรุน" เป็นเรื่องของคนวัย 60-70 ปีเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง "ต้นทุนกระดูก" ของเราถูกสะสมมาตั้งแต่วัยรุ่น และเริ่มหยุดสร้างตั้งแต่อายุ 30 ปี หลังจากนั้นคือช่วง "ถอนทุนคืน" อย่างเดียวครับ
วันนี้หมอจะมาไขข้อข้องใจว่า คนวัย 30-40 ปีอย่างพวกเรา จำเป็นต้องเดินไปตรวจมวลกระดูก (DXA Scan) หรือยัง?
เรื่องเล่าจากคนไข้: "อายุน้อย... แต่กระดูกบางเท่าคนวัย 70"
ผมเคยเจอคนไข้ผู้หญิงคนหนึ่งอายุเพียง 38 ปี เธอมาหาผมด้วยอาการปวดหลังเรื้อรัง พอลองซักประวัติพบว่าเธอไดเอทอย่างเข้มงวดมานาน ไม่กินนม ไม่โดนแดด และสูบบุหรี่จัด พอผมส่งตรวจมวลกระดูก ผลออกมาน่าตกใจมากครับ เพราะค่า T-score ของเธอติดลบจนเกือบเข้าเกณฑ์กระดูกพรุนเหมือนคนอายุ 70 ปี!
เคสนี้บอกเราว่า "ตัวเลขจังหวะชีวิต" สำคัญกว่า "ตัวเลขปีเกิด" ครับ
อายุไม่ถึง 50 ตรวจได้ไหม? และ "ข้อบ่งชี้" มีอะไรบ้าง?
คำตอบคือ "ตรวจได้ครับ" แต่ถ้าไม่มีปัจจัยเสี่ยงเลย หมอมักจะยังไม่แนะนำให้ตรวจหว่านแห เพราะค่าที่ได้อาจจะยังไม่สะท้อนความเสี่ยงจริงในอนาคต แต่ถ้าคุณมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ "ควรตรวจทันที" แม้อายุจะยังไม่ถึง 50 ครับ:
- ประจำเดือนหมดก่อนกำหนด: ไม่ว่าจะหมดเองตามธรรมชาติ หรือถูกผ่าตัดมดลูก/รังไข่ออกก่อนอายุ 45 ปี เพราะฮอร์โมนเอสโตรเจนที่หายไปคือตัวการหลักที่ทำให้กระดูกละลายเร็ว
- ใช้ยาสเตียรอยด์ต่อเนื่อง: เช่น คนที่เป็นโรคพุ่มพวง (SLE) หรือรูมาตอยด์ ที่ต้องกินยากดภูมิเป็นเวลานาน (เกิน 3 เดือน)
- มีโรคประจำตัวที่ส่งผลต่อกระดูก: เช่น โรคไทรอยด์เป็นพิษ, โรคตับเรื้อรัง, โรคไต หรือโรคที่มีปัญหาการดูดซึมอาหาร
- รูปร่างผอมบางเกินไป: ดัชนีมวลกาย (BMI) น้อยกว่า 18.5 หรือน้ำหนักตัวน้อยกว่า 45 กิโลกรัม
- เคยกระดูกหักง่าย: เช่น แค่ลื่นล้มเบาๆ แต่ข้อมือหัก หรือกระดูกสันหลังทรุด (อันนี้คือสัญญาณอันตรายที่สุดครับ)
- ไลฟ์สไตล์เสี่ยง: สูบบุหรี่จัด, ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ หรือดื่มกาแฟมากกว่า 3 แก้วต่อวัน
ถ้าตรวจก่อน... จะเป็นอะไรไหม?
การตรวจมวลกระดูกด้วยเครื่อง DXA Scan (การใช้รังสีเอกซเรย์พลังงานต่ำ) ไม่มีอันตรายครับ ปริมาณรังสีน้อยมาก (น้อยกว่าการเอกซเรย์ปอดทั่วไปเสียอีก)
ผลเสียเพียงอย่างเดียวของการตรวจก่อนเวลา: คือ "ความกังวลที่เกินจริง" เพราะในคนอายุน้อย หมอจะไม่ได้ใช้ค่า T-score (เทียบกับคนหนุ่มสาว) เป็นหลัก แต่จะใช้ค่า Z-score (เทียบกับคนอายุเท่ากัน) หากเราไปตรวจในที่ที่แปลผลไม่เชี่ยวชาญ อาจทำให้เราตกใจว่ากระดูกบาง ทั้งที่จริงๆ อาจจะเป็นไปตามวัยหรือกรรมพันธุ์ครับ
ตรวจได้ที่ไหนบ้าง?
- โรงพยาบาลรัฐและเอกชนขนาดใหญ่: จะมีเครื่อง DXA Scan มาตรฐาน (ตรวจที่กระดูกสันหลังและข้อสะโพก) ซึ่งเป็นวิธีที่แม่นยำที่สุด
- คลินิกเฉพาะทางกระดูก: บางแห่งมีเครื่องตรวจมวลกระดูกขนาดเล็ก หรือเครื่องตรวจที่ส้นเท้า (Ultrasound) ซึ่งใช้ "คัดกรองเบื้องต้น" ได้ดี แต่ถ้าจะยืนยันเพื่อรับยา ต้องใช้เครื่องใหญ่ที่โรงพยาบาลครับ
แนวทางการดูแลตัวเอง (ก่อนจะพรุน)
หากคุณอายุยังน้อย หมอแนะนำให้สะสม "ธนาคารกระดูก" ดังนี้ครับ:
- กินแคลเซียมให้ถึง: นม ปลาเล็กปลาน้อย ผักใบเขียว
- รับวิตามินดี: ตากแดดอ่อนๆ ช่วงเช้าหรือเย็นวันละ 15 นาที
- ออกกำลังกายแบบลงน้ำหนัก (Weight-bearing): เช่น เดินเร็ว วิ่งเหยาะๆ หรือยกเวท เพื่อกระตุ้นให้กระดูกสร้างเนื้อใหม่
สรุป
อายุไม่ถึง 50 ก็ตรวจมวลกระดูกได้ครับ หากคุณมีปัจจัยเสี่ยง หรือมีความกังวลใจจากไลฟ์สไตล์ที่ไม่ค่อยได้ออกกำลังกาย การตรวจจะช่วยให้เรา "รู้ต้นทุน" ของตัวเอง และวางแผนป้องกันได้ทันท่วงที ดีกว่ารอให้หักแล้วค่อยมารักษาครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ตรวจมวลกระดูก #กระดูกพรุน #สุขภาพผู้หญิง #วัยทำงาน #หมอเก่ง #DXAscan #แคลเซียม #ป้องกันกระดูกพรุน #ปวดหลัง #กระดูกบาง
References
- Cosman F, et al. (2014). Clinician's Guide to Prevention and Treatment of Osteoporosis. Osteoporosis International. เกี่ยวกับข้อบ่งชี้ในการตรวจมวลกระดูกในกลุ่มอายุต่างๆ
- Kanis JA, et al. (2019). European guidance for the diagnosis and management of osteoporosis in postmenopausal women. Osteoporosis International. แนวทางการวินิจฉัยและคัดกรองผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง
- Lewiecki EM. (2010). Clinical applications of dual-energy X-ray absorptiometry for indicating bone health. Nature Reviews Rheumatology. การประยุกต์ใช้การตรวจ DXA ในเวชปฏิบัติ
- Thai Osteoporosis Foundation (TOPF). (2024). แนวทางเวชปฏิบัติการดูแลโรคกระดูกพรุน. ข้อมูลอัปเดตเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยงในคนไทย
- World Health Organization (WHO). (2023). Assessment of fracture risk and its application to screening for postmenopausal osteoporosis. เกณฑ์การคัดกรองและการวินิจฉัยระดับสากล
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น