"กระดูกเสื่อม" vs "กระดูกพรุน" ต่างกันยังไง? (เรื่องที่คน 90% ยังเข้าใจผิด กินยาผิดโรค!)
“หมอคะ ป้าปวดเข่ามากเลย สงสัยกระดูกพรุนแน่ๆ ขอยาแคลเซียมกระปุกใหญ่ๆ เลยได้ไหมคะ?” ประโยคนี้หมอเก่งได้ยินแทบทุกวันครับ! และทุกครั้งที่ได้ยิน หมอจะต้องรีบเบรกเอี๊ยดดด... แล้วชวนคนไข้นั่งคุยกันยาวเลย
เพราะความเข้าใจผิดที่ว่า “ปวดเข่า = กระดูกพรุน = ต้องกินแคลเซียม” เป็นความเชื่อที่ทำให้หลายคนเสียเงินฟรีซื้ออาหารเสริมเป็นพันเป็นหมื่นแต่ "ไม่หายปวด" แถมบางคนรักษาผิดทางจนอาการแย่ลง
วันนี้หมอเก่งจะมาจับคู่มวยหยุดโลก “กระดูกเสื่อม VS กระดูกพรุน” มาแยกแยะให้เห็นกันชัดๆ ไปเลยว่า สองโรคนี้มันต่างกันเหมือน “ฟ้ากับเหว” ยังไง? และคุณกำลังเป็นโรคไหนกันแน่?
เรื่องเล่าจากป้าแดง: เมื่อความหวังดี กลายเป็นกินยาผิด ขอแนะนำ “ป้าแดง” (นามสมมติ) วัย 62 ปี ป้าแดงแกเป็นคนรักสุขภาพครับ พอเริ่มรู้สึกปวดเข่าก๊อบแก๊บเวลาขึ้นบันได แกก็รีบไปร้านขายยา ซื้อแคลเซียมเม็ดฟู่มากิน ซื้อนมแคลเซียมสูงมาดื่ม กินมา 6 เดือน ปรากฏว่า... เข่าปวดหนักกว่าเดิม! ทำไมถึงเป็นแบบนั้น? เพราะป้าแดงกำลังเอายาแก้ “เสาบ้านผุ” ไปซ่อม “บานพับประตูฝืด” น่ะสิครับ! มันคนละเรื่องกันเลย
เปรียบเทียบให้เห็นภาพ: บ้านของเรา เพื่อให้เข้าใจง่ายที่สุด หมออยากให้จินตนาการว่าร่างกายเราคือ “บ้าน” หนึ่งหลัง
1. โรคข้อ/กระดูกเสื่อม (Osteoarthritis) = “บานพับประตูสนิมเขรอะ” • ตำแหน่งที่เป็น: เป็นที่ “ข้อต่อ” (Joints) เช่น เข่า, สะโพก, ข้อนิ้วมือ, หลัง • เกิดจากอะไร: การใช้งานหนักมานาน เหมือนบานพับประตูที่เปิด-ปิดมา 60 ปี น้ำมันหล่อลื่นแห้ง ผิวข้อสึกหรอ จนกระดูกมันมาถูกัน • อาการ: “เจ็บ ปวด บวม” โดยเฉพาะเวลาขยับ มีเสียงดังกร็อบแกร็บ • การรักษา: ต้องการการซ่อมแซมผิวข้อ ลดแรงกระแทก หรือหยอดน้ำมัน
2. โรคกระดูกพรุน (Osteoporosis) = “เสาบ้านโดนปลวกกิน” • ตำแหน่งที่เป็น: เป็นที่ “เนื้อกระดูก” (Bone Mass) ภายใน ทั้งตัว • เกิดจากอะไร: เนื้อกระดูกบางลง โครงสร้างภายในกลวงเป็นรูพรุนเหมือนฟองน้ำ เพราะขาดแคลเซียมและฮอร์โมน • อาการ: “เงียบสนิท ไม่มีอาการปวด!” (จำไว้นะครับ กระดูกพรุนไม่ปวด จนกว่ามันจะหัก) • การรักษา: ต้องการการเติมปูน (แคลเซียม) และยาฆ่าปลวก (ยาต้านการสลายกระดูก)สรุปสั้นๆ: กระดูกเสื่อม = ปวด / กระดูกพรุน = ไม่ปวด (แต่หักง่าย)
สิ่งที่คนเข้าใจผิดคิดว่ากินแคลเซียมแล้วจะหายปวดคิดว่าถ้าไม่ปวด คือกระดูกแข็งแรงวิธีตรวจเอกซเรย์ (X-ray) เห็นช่องว่างข้อแคบลงตรวจมวลกระดูก (DXA Scan) เท่านั้น
เจาะลึกการรักษา: แคลเซียมช่วยได้ไหม? นี่คือคำถามปราบเซียนครับ
1. สำหรับคนเป็น "ข้อเสื่อม" (ปวดเข่า): • แคลเซียม: "ช่วยน้อยมาก หรือแทบไม่ช่วยเรื่องความปวดเลย" ครับ เพราะปัญหาไม่ได้อยู่ที่กระดูกมันบาง แต่อยู่ที่ผิวข้อ (กระดูกอ่อน) มันถลอก • สิ่งที่ต้องทำ: ลดน้ำหนัก (สำคัญที่สุด), บริหารกล้ามเนื้อต้นขาให้แข็งแรง (เพื่อช่วยพยุงข้อ), กินยาแก้ปวดลดอักเสบ, ฉีดน้ำเลี้ยงข้อเทียม หรือผ่าตัดเปลี่ยนข้อ (ถ้าเป็นระยะสุดท้าย) • อาหารเสริม: อาจมองหาพวก กลูโคซามีน หรือ คอลลาเจน Type II (แต่ผลการรักษาก็ยังแตกต่างกันไปในแต่ละคนครับ)
2. สำหรับคนเป็น "กระดูกพรุน" (มวลกระดูกต่ำ): • แคลเซียม: "จำเป็นมาก!" เปรียบเหมือนเอาปูนไปถมที่แหว่ง แต่ต้องกินคู่กับ วิตามิน D (รถขนปูน) เสมอ ไม่งั้นถมไม่เข้า • สิ่งที่ต้องทำ: ระวังล้มเด็ดขาด! เพราะล้มเบาๆ ก็หักได้, ออกกำลังกายต้านแรงดึงดูด (เดิน/วิ่งเหยาะ), รับแสงแดดอ่อนๆ • ยา: ในรายที่เป็นมาก ต้องใช้ยาฉีดหรือยากินต้านการสลายกระดูก (ตามแพทย์สั่ง)
จุดที่น่ากลัว: เป็น 2 โรคพร้อมกันได้ไหม? คำตอบคือ “ได้ครับ และเจอบ่อยด้วย!”
ผู้สูงอายุหลายท่าน โชคร้ายสองต่อ คือ:
-
เข่าเสื่อม ทำให้เดินลำบาก ปวดเข่า
-
กระดูกพรุน แฝงอยู่เงียบๆ พอเข่าเจ็บ เดินเซ ล้มลงไป... "กระดูกสะโพกหัก" ทันที ดังนั้น การดูแลรักษาจึงต้องทำควบคู่กันครับ แยกให้ออกว่ายาตัวไหนรักษาอะไร
สรุปจากหมอเก่ง: ดูแลให้ถูกจุด ประหยัดเงิน ได้ผลจริง กลับมาที่ป้าแดง... หมอให้ป้าแดงหยุดกินแคลเซียมพร่ำเพรื่อ แต่หันมาโฟกัสการ “ลดน้ำหนัก” และ “บริหารกล้ามเนื้อหน้าขา” แทน ผ่านไป 3 เดือน อาการปวดเข่าดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยไม่ต้องผ่าตัด ส่วนเรื่องกระดูกพรุน หมอนัดตรวจมวลกระดูกแยกต่างหาก เพื่อดูว่าต้องเติมแคลเซียมไหม
ข้อคิดส่งท้าย: • ถ้า "ปวด" ให้สงสัย "เสื่อม" -> เน้นกายภาพ ลดน้ำหนัก • ถ้า "อายุเยอะ/หมดประจำเดือน" ให้สงสัย "พรุน" -> เน้นกินแคลเซียม+วิตามิน D และไปตรวจมวลกระดูก อย่าใช้ความรู้สึกตัดสินโรคครับ เพราะ "ความเงียบ" ของกระดูกพรุน น่ากลัวกว่าความเจ็บของกระดูกเสื่อมเสียอีก
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666 #กระดูกเสื่อม #กระดูกพรุน #ปวดเข่า #แคลเซียม #ข้อเข่าเสื่อม #ตรวจมวลกระดูก #หมอเก่งกระดูกและข้อ #สุขภาพผู้สูงอายุ
References:
- Hunter DJ, Bierma-Zeinstra S. Osteoarthritis. Lancet. 2019. (บทความวิชาการที่สรุปกลไกการเกิดโรคข้อเสื่อม ซึ่งเน้นที่ความล้มเหลวของการซ่อมแซมข้อต่อ ไม่ใช่แค่เรื่องความหนาแน่นกระดูก).
- Kanis JA, et al. European guidance for the diagnosis and management of osteoporosis in postmenopausal women. Osteoporos Int. 2019. (แนวทางการวินิจฉัยโรคกระดูกพรุน ที่ยืนยันว่าโรคนี้มักไม่มีอาการจนกว่าจะเกิดกระดูกหัก).
- National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS). Osteoarthritis vs. Osteoporosis: What’s the Difference? (ข้อมูลสำหรับประชาชนที่เปรียบเทียบความแตกต่างของอาการ สาเหตุ และการรักษาของทั้งสองโรค).
- Bessette, L., et al. Confusion between osteoarthritis and osteoporosis: a study of the understanding of these two diseases by the general public. J Rheumatol. (งานวิจัยที่ชี้ให้เห็นว่าคนทั่วไปมักสับสนระหว่างสองโรคนี้ นำไปสู่การปฏิบัติตัวที่ไม่ถูกต้อง).
- Thai Rheumatism Association. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคข้อเข่าเสื่อม. (คำแนะนำของไทยที่เน้นการลดน้ำหนักและการออกกำลังกายเป็นหัวใจสำคัญของการรักษาข้อเสื่อม มากกว่าการกินอาหารเสริม).
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น