ค่ากระดูก -2.5! ป้าเป็นกระดูกพรุนแล้วเหรอคะหมอ? ต้องกินยาเลยไหม?" ... อย่าเพิ่งตกใจ! มาเช็ก "ดวงกระดูก" ด้วย FRAX Score กันก่อนครับ
"หมอเก่งคะ ป้าเพิ่งไปตรวจสุขภาพมา หมอบอกว่าค่ามวลกระดูกสันหลัง (L1-4) ของป้าอยู่ที่ -2.5 เข้าข่ายกระดูกพรุนแล้ว! ป้าตกใจมาก ป้าต้องกินยาต้านกระดูกพรุนไปตลอดชีวิตเลยไหมคะ? ป้ากลัวผลข้างเคียงจังเลย"
นี่คือคำถามจาก "คุณป้าสมพร" หญิงวัย 63 ปี ที่ดูแข็งแรง เดินเหินคล่องแคล่ว แต่ใบตรวจสุขภาพกลับฟ้องว่ากระดูกเริ่มบางจนถึงเกณฑ์พรุน (Osteoporosis) แล้ว
หลายคนพอเห็นตัวเลข -2.5 ปุ๊บ ก็ใจเสียปั๊บ คิดว่าต้องรีบอัดยาเม็ดโตๆ ทันที... ช้าก่อนครับ! ในทางการแพทย์ยุคใหม่ ตัวเลข BMD (Bone Mineral Density) อย่างเดียว อาจไม่ใช่คำตอบสุดท้ายเสมอไป
วันนี้หมอเก่งจะพาไปรู้จักกับเครื่องมือตัดสินใจที่สำคัญกว่าแค่ค่ากระดูก นั่นคือ "FRAX Score" ครับ
เจาะลึกความจริง: ตัวเลข -2.5 บอกอะไรเรา?
ก่อนอื่นต้องเข้าใจก่อนครับว่า เวลาเราตรวจมวลกระดูก เราจะดูค่าที่เรียกว่า T-score
มากกว่า -1.0: กระดูกปกติ (แข็งโป๊ก)
-1.0 ถึง -2.5: กระดูกบาง (Osteopenia) - เริ่มเตือนภัย
ต่ำกว่า -2.5: กระดูกพรุน (Osteoporosis) - โครงสร้างภายในเริ่มโปร่งบางเหมือนฟองน้ำ
ในกรณีของคุณป้าสมพร ค่าอยู่ที่ -2.5 พอดีเป๊ะ ซึ่งคาบเกี่ยวอยู่ที่เส้นแบ่งของคำว่า "โรคกระดูกพรุน" ครับ แต่การจะตัดสินใจว่า "ต้องกินยาหรือไม่" หมอจะไม่ได้ดูแค่ตัวเลขนี้ตัวเดียว แต่เราต้องดู "โอกาสที่กระดูกจะหักในอีก 10 ปีข้างหน้า" ต่างหากครับ
พระเอกขี่ม้าขาว: FRAX Score คืออะไร?
FRAX (Fracture Risk Assessment Tool) เปรียบเสมือน "เครื่องคำนวณความเสี่ยง" (คล้ายๆ พยากรณ์อากาศ) ที่องค์การอนามัยโลก (WHO) รับรองครับ มันช่วยบอกหมอว่า "คนไข้คนนี้ มีโอกาสกระดูกหักกี่เปอร์เซ็นต์"
ทำไมต้องใช้? เพราะคนสองคนที่มีค่ากระดูก -2.5 เท่ากัน อาจมีความเสี่ยงกระดูกหัก ไม่เท่ากัน ครับ!
ปัจจัยที่ FRAX นำมาคำนวณร่วมกับค่ากระดูก:
อายุ: ยิ่งอายุมาก กระดูกยิ่งเปราะ
ดัชนีมวลกาย (BMI): คนผอมแห้ง มีความเสี่ยงมากกว่าคนท้วม
ประวัติพ่อแม่: เคยมีกระดูกสะโพกหักมาก่อนไหม (พันธุกรรมมีผลมาก)
การสูบบุหรี่ / ดื่มเหล้า: ตัวทำลายกระดูกชั้นดี
การใช้ยาบางชนิด: เช่น ยาสเตียรอยด์ (Steroids) ติดต่อกันนานๆ
โรคประจำตัว: เช่น รูมาตอยด์
สรุป: ต้องกินยาไหม? ดูผลจาก FRAX อย่างไร
เมื่อหมอกรอกข้อมูลของคุณป้าลงใน FRAX Score ผลจะออกมาเป็น % ครับ โดยเราจะดู 2 ค่าหลักๆ เพื่อตัดสินใจเรื่องยา:
โอกาสกระดูกสะโพกหัก (Hip Fracture):
ถ้า เกิน 3% --> "ควรเริ่มทานยา" ทันที เพราะสะโพกหักเรื่องใหญ่มาก
โอกาสกระดูกหักตำแหน่งหลักๆ (Major Osteoporotic Fracture):
ถ้า เกิน 20% --> "ควรเริ่มทานยา" เพื่อป้องกันไว้ก่อน
แต่ถ้าคำนวณออกมาแล้ว ความเสี่ยง "ต่ำกว่าเกณฑ์" นี้ล่ะ? แม้ค่ากระดูกจะเป็น -2.5 แต่ถ้าคุณป้าดูแลตัวเองดี ไม่มีปัจจัยเสี่ยงอื่น (FRAX ต่ำ) แพทย์อาจจะเลือกทางเลือกที่นุ่มนวลกว่าการเริ่มยาต้านกระดูกพรุนทันที เช่น:
เสริม แคลเซียม (จากอาหารหรือยาเม็ด) ให้เพียงพอ
เติม วิตามิน D (ตากแดดอ่อนๆ หรือทานเสริม) เพื่อช่วยดูดซึมแคลเซียม
เน้น การออกกำลังกายลงน้ำหนัก (Weight-bearing exercise) เช่น เดินเร็ว เต้นรำ เพื่อกระตุ้นให้กระดูกแข็งแรงขึ้น
นัดมา ติดตามค่ากระดูก ทุก 1-2 ปี อย่างใกล้ชิด
ทางเลือกการรักษา: ถ้าจำเป็นต้องกินยา
หากประเมินแล้วว่า "เสี่ยงสูง" ยารักษากระดูกพรุนปัจจุบันมีประสิทธิภาพดีมากครับ มีทั้งแบบ:
ยากิน: (อาทิตย์ละครั้ง หรือเดือนละครั้ง) สะดวก แต่อาจระคายเคืองกระเพาะ ต้องกินน้ำเยอะๆ และห้ามนอนราบหลังกิน 30 นาที
ยาฉีด: (6 เดือนครั้ง หรือปีละครั้ง) เหมาะกับคนที่มีปัญหาเรื่องการกลืนยา หรือขี้ลืม
หมอเก่งขอสรุป
สำหรับคุณป้าวัย 63 ปี ที่ค่ากระดูกแตะ -2.5 "ยังไม่ต้องตกใจจนกินไม่ได้นอนไม่หลับครับ" ให้คุณหมอช่วยประเมิน FRAX Score ก่อนครับ
ถ้าความเสี่ยงต่ำ: ปรับพฤติกรรม + แคลเซียม + วิตามิน D + ออกกำลังกาย
ถ้าความเสี่ยงสูง: การทานยาจะช่วย "คุ้มกัน" ไม่ให้กระดูกหัก ซึ่งคุ้มค่ากว่าการรอให้หักแล้วค่อยมารักษามากครับ
กระดูกพรุนป้องกันได้ และรักษาได้ ขอแค่เข้าใจและดูแลให้ถูกวิธีครับ!
เครื่องมือคำนวณ https://www.fraxplus.org/th/calculation-tool
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#กระดูกพรุน #ค่ามวลกระดูก #BMD #FRAXscore #กระดูกบาง #วิตามินดี #แคลเซียม #หมอกระดูก #สุขภาพผู้สูงอายุ #หมอเก่งธนินนิตย์ #ป้องกันกระดูกหัก
References
Kanis JA, et al. European guidance for the diagnosis and management of osteoporosis in postmenopausal women.Osteoporosis International (2019/Updated 2024 context). (แนวทางการรักษามาตรฐานยุโรปที่เน้นการใช้ FRAX ในการตัดสินใจเริ่มยา)
Thai Osteoporosis Foundation (TOPF). Clinical Practice Guideline for Management of Osteoporosis 2021.(แนวทางเวชปฏิบัติของไทย ที่ระบุเกณฑ์การเริ่มยาเมื่อ T-score <-2.5 หรือมีความเสี่ยงจาก FRAX สูง)
National Osteoporosis Foundation (NOF). Clinician’s Guide to Prevention and Treatment of Osteoporosis.(2024). (คู่มือแพทย์ที่ยืนยันว่าการตัดสินใจรักษาควรดูปัจจัยเสี่ยงร่วมด้วย ไม่ใช่ดูแค่ค่า BMD อย่างเดียว)
World Health Organization (WHO). FRAX® Charts for Thailand. (ตารางประเมินความเสี่ยงเฉพาะสำหรับคนไทย)
Journal of Bone and Mineral Research. Treatment thresholds based on FRAX. (2023). (งานวิจัยเกี่ยวกับจุดตัดความคุ้มค่าในการเริ่มยาต้านกระดูกพรุน)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น